Σε σχεδόν έναν αιώνα Όσκαρ, ούτε ένα ντοκιμαντέρ δεν έχει προταθεί για το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας. Όμως, αυτό δεν θα έπρεπε να ισχύει.
Για να γιορτάσει αυτή την πιθανή ιστορική υποψηφιότητα, το Variety κατατάσσει τις 20 ταινίες που θα έπρεπε να είχαν λάβει υποψηφιότητα για το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας τα τελευταία 40 χρόνια.
Αν το «You Can See Everything» καταφέρει τελικά να ξεχωρίσει, αναμφίβολα θα έχει κερδίσει τη θέση του στην ιστορία. Όμως, δεν θα έπρεπε να είναι το πρώτο. Πολλές άλλες ταινίες από τη φετινή χρονιά θα μπορούσαν επίσης να θεωρηθούν άξιες, όπως το «Once Upon a Time in Harlem» και το «Naza».
Τιμητικές αναφορές: «An Inconvenient Truth» (2006); «Senna» (2010); «The Act of Killing» (2012); «Apollo 11» (2019)
«Daughters» (2024)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση του Sundance Institute
Η ταινία «Daughters» των Άντζελα Πάτον και Νάταλι Ρέι ακολουθεί τέσσερα κορίτσια που προετοιμάζονται για έναν χορό πατέρων και κοριτσιών μέσα σε μια φυλακή της Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο ενός προγράμματος πατρότητας που η Πάτον βοήθησε να δημιουργηθεί.
Η επιλογή των σκηνοθετών να εστιάσουν στην προσμονή, τον θυμό και τη λαχτάρα των κοριτσιών αποτελεί το ισχυρότερο στοιχείο της ταινίας. Οδηγεί την ταινία προς μια χορευτική σκηνή σχεδόν αβάσταχτης τρυφερότητας.
«Man on Wire» (2008)
Το «Man on Wire» κέρδισε το Όσκαρ ντοκιμαντέρ στην τελετή του 2009, και η επιτυχία του συνεχίζεται, αποδεικνύοντας πόσο αποτελεσματικά μια ταινία μη μυθοπλασίας μπορεί να προσφέρει τις απολαύσεις μιας περιπέτειας.
O.J.: Made in America (2016)
Πηγή εικόνας: ESPN
Υπάρχουν έντονες απόψεις σχετικά με το αν η βραβευμένη με Όσκαρ ταινία του Έζρα Έντελμαν είναι, στην πραγματικότητα, ένα ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους, αλλά περιλαμβάνεται ούτως ή άλλως στη λίστα.
Όποια και αν είναι η συζήτηση σχετικά με την κατηγοριοποίησή της, η σκηνοθεσία είναι εξαιρετική. Η εμβέλειά της ξεπερνά εκείνη των περισσότερων ταινιών μυθοπλασίας.
Won’t You Be My Neighbor; (2018)
Πηγή εικόνας: Everett Collection / Everett Collection
Το πορτρέτο του Morgan Neville για την τηλεοπτική προσωπικότητα Fred Rogers έγινε το βιογραφικό ντοκιμαντέρ με τις υψηλότερες εισπράξεις της εποχής του και προκάλεσε αίσθηση σε όλους εμάς που μεγαλώσαμε με αυτή την πολυγραφότατη προσωπικότητα.
Λίγες ταινίες εκείνη τη χρονιά συγκίνησαν τόσο βαθιά το κοινό, σε οποιαδήποτε κατηγορία.
Flee (2021)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση της Neon
Το «Flee» του Τζόνας Πόχερ Ράσμουσεν χρησιμοποιεί την κινούμενη εικόνα για να αφηγηθεί την ιστορία του Αμίν, ενός Αφγανού πρόσφυγα που αποκαλύπτει όλη την έκταση της παιδικής του ηλικίας και το ταξίδι του προς την ασφάλεια. Η απόφαση να χρησιμοποιηθεί το μέσο της κινούμενης εικόνας για τη μαρτυρία επιτρέπει στον Amin να ξαναζήσει τραυματικές αναμνήσεις, διατηρώντας παράλληλα την ανωνυμία του, δημιουργώντας μια οπτική γλώσσα για εμπειρίες που θα ήταν δύσκολο να αναπαρασταθούν.
The Look of Silence (2014)
Πηγή εικόνας: Getty
Πολλοί θα υποστηρίξουν ότι επέλεξα τη λάθος ταινία του Joshua Oppenheimer και ότι το «The Act of Killing» αξίζει περισσότερο μια θέση από το συμπληρωματικό της έργο. Το γεγονός ότι το έργο ενός σκηνοθέτη μπορεί να πυροδοτήσει μια τέτοια συζήτηση αποτελεί από μόνο του ένδειξη ιδιοφυΐας.
Το «The Look of Silence» προσεγγίζει τις μαζικές δολοφονίες στην Ινδονησία το 1965-66 μέσα από την οπτική ενός οπτομέτρη, ο αδελφός του οποίου δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια των βιαιοτήτων. Ο Oppenheimer αντιστέκεται στις συμβάσεις μιας ιστορικής αποκάλυψης, επιτρέποντας στις παύσεις και τις ματιές να επικοινωνήσουν αυτό που οι πρωταγωνιστές του αρνούνται να πουν.
Η ταινία απέσπασε υποψηφιότητα στην κατηγορία ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους, αλλά ηττήθηκε από το «Amy».
«Cameraperson» (2016)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Sundance
«13th» (2016)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση της Netflix
Η ταινία «13th» της Άβα ΝτουΒερνέ εξετάζει τη σύνδεση μεταξύ του 13ου Τροποποιητικού Άρθρου, που κατάργησε τη δουλεία, και της αύξησης των μαζικών φυλακίσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα από συνεντεύξεις με ακαδημαϊκούς, ακτιβιστές και πολιτικούς, σε συνδυασμό με αρχειακό υλικό, η DuVernay αναπτύσσει ένα επιχείρημα σχετικά με τη διαρκή σχέση μεταξύ φυλής και συστήματος ποινικής δικαιοσύνης.
Αντί να αντιμετωπίζει το τροποποιητικό άρθρο ως ιστορικό κατακλείδι, ανατρέχει στο πώς η διατύπωσή του έγινε πρότυπο για συστήματα ελέγχου, παρουσιάζοντας μια πολύπλοκη ιστορία με σαφήνεια και αίσθηση επείγοντος.
«Dear Zachary: A Letter to a Son About His Father» (2008)
Ο Kurt Kuenne ξεκίνησε το «Dear Zachary» ως ταινία για τον νεογέννητο γιο του δολοφονημένου καλύτερου φίλου του, Andrew Bagby. Και αυτό που ξεκινά ως φόρος τιμής, φτιαγμένος από οικιακά βίντεο, φωτογραφίες και αναμνήσεις, μετατρέπεται σε μια συγκλονιστική αφήγηση για τον θρήνο, την οικογένεια και ένα νομικό σύστημα που απογοητεύει όσους αναζητούν δικαιοσύνη.
Ο Κούεν δεν είναι ένας αμέτοχος παρατηρητής. Καθώς ξετυλίγονται τα γεγονότα, ο σκοπός της ταινίας αλλάζει και η δομή της αποκτά μια δύναμη που κανένας θεατής δεν μπορεί να προβλέψει. Η αφήγηση του Κούεν στη μέση της ταινίας είναι κάτι για το οποίο η καρδιά σου δεν μπορεί ποτέ να προετοιμαστεί επαρκώς.
Παρ’ όλα αυτά, η κατηγορία των ντοκιμαντέρ απέρριψε το «Dear Zachary». Παραμένει ένα από τα πιο ξεκάθαρα παραδείγματα του γιατί τα ντοκιμαντέρ αξίζουν να θεωρούνται μεταξύ των καλύτερων ταινιών της χρονιάς, και όχι απλώς των καλύτερων ντοκιμαντέρ της χρονιάς.
Exit Through the Gift Shop (2010)
Το «Exit Through the Gift Shop» του Banksy καθιστά την αβεβαιότητα μέρος της κινηματογραφικής εμπειρίας.
Η ταινία καταγράφει ένα παράλογο θέαμα του κόσμου της τέχνης, το κατασκευάζει ή κάνει και τα δύο ταυτόχρονα; Ο Banksy δεν δίνει ποτέ μια οριστική απάντηση, και η άρνηση της ταινίας να διευθετήσει το ζήτημα της δίνει ζωή.
Το «Exit Through the Gift Shop» κέρδισε μια υποψηφιότητα για καλύτερο ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους, χάνοντας όμως από το «Inside Job». Επιπλέον, αμφισβήτησε την παραδοχή ότι τα ντοκιμαντέρ πρέπει να παρουσιάζουν μια διάκριση μεταξύ παρατηρητή και συμμετέχοντα.
I Am Not Your Negro (2016)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση του TIFF
Το υποψήφιο για Όσκαρ «I Am Not Your Negro» του Ραούλ Πεκ παίρνει το ημιτελές χειρόγραφο του Τζέιμς Μπόλντουιν για τους Μέντγκαρ Έβερς, Μάλκολμ Χ και Μάρτιν Λούθερ Κινγκ Τζούνιορ και το μεταμορφώνει σε ένα καυστικό κινηματογραφικό δοκίμιο για τη φυλή και την Αμερική.
Ο Samuel L. Jackson αφηγείται τα λόγια του Baldwin, ενώ η δύναμη της ταινίας πηγάζει από τη σύγκρουση μεταξύ των παρατηρήσεων του συγγραφέα και μιας χώρας που εξακολουθεί να αρνείται να αντιμετωπίσει το παρελθόν της. Είναι καθαρή μεγαλοφυΐα και πάντα επίκαιρη.
Three Identical Strangers (2018)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Sundance
Η ταινία του Τιμ Γουάρντλ ξεκινά ως μια ευχάριστη επανένωση τριδύμων που χωρίστηκαν κατά τη γέννηση και μετατρέπεται σε μια περιγραφή μιας μυστικής ψυχολογικής μελέτης που χρησιμοποιούσε βρέφη ως πειραματόζωα. Ο Γουάρντλ ελέγχει τις αποκαλύψεις με την αυστηρότητα ενός θρίλερ, αφήνοντας κάθε ανατροπή να σοκάρει τον θεατή πριν αποκαλυφθεί η επόμενη.
Όπως και το «Won’t You Be My Neighbor;», συμπεριλήφθηκε στη λίστα των υποψηφίων, αλλά στη συνέχεια αγνοήθηκε εντελώς από την επιτροπή των ντοκιμαντέρ. Η ιστορία του για τη φύση, την ανατροφή και την προδοσία από θεσμικά όργανα άξιζε μια πολύ ευρύτερη προβολή.
Citizenfour (2014)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση της The Weinstein Company
Το «Citizenfour» της Λόρα Πόιτρας μεταφέρει τους θεατές μέσα σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου στο Χονγκ Κονγκ, ενώ ο Έντουαρντ Σνόουντεν συναντά δημοσιογράφους και αρχίζει να αποκαλύπτει απόρρητες πληροφορίες σχετικά με την κυβερνητική παρακολούθηση. Η Πόιτρας αφήνει τις συνομιλίες να εξελίσσονται σε πραγματικό χρόνο, δημιουργώντας ένταση μέσα από την απλή πράξη του να παρακολουθεί κανείς την ιστορία να ξεδιπλώνεται.
Το «Citizenfour» κέρδισε το Όσκαρ ντοκιμαντέρ στην τελετή του 2015, αλλά δεν ακολούθησε καμία υποψηφιότητα για την κατηγορία της καλύτερης ταινίας.
Searching for Sugar Man (2012)
Η ταινία «Searching for Sugar Man» του Μαλίκ Μπεντζελούλ κυνηγά το φάντασμα του Ροντρίγκεζ, ενός μουσικού από το Ντιτρόιτ, του οποίου τα άλμπουμ εξαφανίστηκαν στην Αμερική, αλλά έγιναν ύμνοι στη Νότια Αφρική της εποχής του απαρτχάιντ, όπου οι θαυμαστές δεν γνώριζαν τίποτα για τον άνθρωπο πίσω από τη μουσική.
Ο Μπεντζελούλ χτίζει το μυστήριο σαν αστυνομική ιστορία, με μια συναισθηματική αποκορύφωση που μοιάζει σχεδόν υπερβολικά εκπληκτική για να είναι αληθινή. Τα απίστευτα τραγούδια του Ροντρίγκεζ μεταφέρουν μια ιστορία για τη φήμη, την αφάνεια και τους παράξενους τρόπους με τους οποίους η τέχνη επιβιώνει πέρα από τις συνθήκες της δημιουργίας της.
«Grizzly Man» (2005)
Πηγή εικόνας: ©Lions Gate/Courtesy Everett Collection
Το υλικό είναι αστείο, ανησυχητικό και συγκλονιστικό, μερικές φορές μέσα στο ίδιο καρέ. Λίγοι σκηνοθέτες έχουν μετατρέψει μια πραγματική τραγωδία σε μια φιλοσοφική αναζήτηση τόσο αποτελεσματικά, χωρίς να χάσουν από τα μάτια τους το πρόσωπο που βρίσκεται στο επίκεντρό της.
Δυστυχώς, αυτή ήταν ακόμη ένα θύμα της «αλλεργίας» του κλάδου των ντοκιμαντέρ απέναντι στις mainstream και επιτυχημένες ταινίες, παρόλο που θεωρείται ευρέως ένα από τα πιο διάσημα έργα του Χέρτσογκ.
Stories We Tell (2012)
Πηγή εικόνας: National Board of Canada
Το «Stories We Tell» της Σάρα Πόλεϊ αποτελεί μια έρευνα για την ιστορία της ίδιας της οικογένειάς της και εξελίσσεται σε μια εξαιρετικά περίπλοκη εξερεύνηση της μνήμης, καθώς και της εύθραυστης σχέσης μεταξύ της προσωπικής αλήθειας και των ιστοριών που διατηρούν οι άνθρωποι.
Το «Stories We Tell» αγνοήθηκε για το Όσκαρ ντοκιμαντέρ, πόσο μάλλον για την κατηγορία της καλύτερης ταινίας. Αυτή η παράλειψη είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή, δεδομένης της κυριαρχίας της Πολέι στη δομή και της προθυμίας της να αμφισβητήσει τις ίδιες τις συμβάσεις στις οποίες βασίζεται η δημιουργία ντοκιμαντέρ.
«Bowling for Columbine» (2002)
Πηγή εικόνας: ©United Artists/Courtesy Everett Collection
Ο Μάικλ Μουρ μετέτρεψε τη σφαγή στο Λύκειο Κολουμπάιν σε έναν καθρέφτη για να δει η Αμερική τον εαυτό της.
Το «Bowling for Columbine» εξετάζει τη σχέση της Αμερικής με τα όπλα, τη βία και τον φόβο, συνδυάζοντας συνεντεύξεις, αρχειακό υλικό και την προκλητική παρουσία του Μουρ μπροστά στην κάμερα, δημιουργώντας ένα επιχείρημα που προκάλεσε το κοινό να αντιδράσει.
Λίγες ταινίες του 2002 προσέλκυσαν τόσο μεγάλη προσοχή.
«Hoop Dreams» (1994)
Πηγή εικόνας: ©Fine Line Features/Courtesy Everett Collection
Για πάνω από πέντε χρόνια, ο Τζέιμς ακολούθησε τους εφήβους του Σικάγου, Γουίλιαμ Γκέιτς και Άρθουρ Άγκι, καθώς κυνηγούσαν τα όνειρά τους στο μπάσκετ, τα οποία υποσχέθηκαν μια διαφυγή από τη φτώχεια. Το αποτέλεσμα είναι ένα αμερικανικό έπος διάρκειας σχεδόν τριών ωρών για τη φυλή, την κοινωνική τάξη, την οικογένεια και τον μηχανισμό που μετατρέπει τους νέους αθλητές σε εμπορεύματα.
Είναι ενδιαφέρον ότι το «Hoop Dreams» κατάφερε να λάβει υποψηφιότητα για Όσκαρ στο μοντάζ, αλλά το Όσκαρ καλύτερης ταινίας ήταν πιθανότατα μια ακόμη πιο μακρινή πιθανότητα.
The Thin Blue Line (1988)
Πηγή εικόνας: Ευγενική παραχώρηση της Miramax Films
Η έρευνα του Έρολ Μόρις για τη δολοφονία ενός αστυνομικού του Ντάλας το 1976 πέτυχε κάτι που λίγα ντοκιμαντέρ ελπίζουν να καταφέρουν: βοήθησε στην απελευθέρωση ενός αθώου ανθρώπου.
Ο Randall Dale Adams αποφυλακίστηκε μέσα σε ένα χρόνο από την πρεμιέρα της ταινίας, αφού οι συνεντεύξεις του Morris αποκάλυψαν τα κενά στην υπόθεση εναντίον του.
Οι στιλιζαρισμένες αναπαραστάσεις, η μουσική του Philip Glass και η δομή τύπου νουάρ ανανέωσαν με πολλούς τρόπους το είδος της μη μυθοπλαστικής ταινίας.
Paris is Burning (1990)
Η ταινία «Paris Is Burning» της Τζένι Λίβινγκστον καταγράφει τη σκηνή των χορευτικών εκδηλώσεων (ballroom) στο Χάρλεμ στα τέλη της δεκαετίας του 1980, όπου μαύροι και λατίνοι queer καλλιτέχνες δημιούργησαν «σπίτια», «οικογένειες» και ένα ολόκληρο λεξιλόγιο επιβίωσης ενόψει της φτώχειας, του ρατσισμού και της κρίσης του AIDS.
Τα πρόσωπα που παρουσιάζει, όπως οι Πέπερ Λαμπέιγια, Ντόριαν Κόρι και Βένους Εξτραβαγκάνζα, συγκαταλέγονται στις πιο ζωντανές μορφές που έχει αποτυπώσει ο κινηματογράφος ντοκιμαντέρ.
