Αυτοκινητοβιομηχανία: Γιατί η ACEA ζητά από την Κομισιόν να αλλάξει τους κανόνες συμμόρφωσης

Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις συμμόρφωσης, καθώς οι απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη βιωσιμότητα, την ιχνηλασιμότητα των πρώτων υλών και τη διαφάνεια στην εφοδιαστική αλυσίδα συγκρούονται σε ορισμένες περιπτώσεις με τη νομοθεσία τρίτων χωρών. Η ACEA ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποσαφηνίσει το πλαίσιο εφαρμογής των κανόνων, προτείνοντας εναλλακτικούς τρόπους επαλήθευσης και μια πιο αναλογική προσέγγιση στις περιπτώσεις όπου η πρόσβαση στα απαιτούμενα στοιχεία απαγορεύεται νομικά.

Η Ένωση Ευρωπαίων Κατασκευαστών Αυτοκινήτων (ACEA) προειδοποιεί ότι οι αντικρουόμενες νομικές υποχρεώσεις μπορούν να αυξήσουν το κόστος συμμόρφωσης, να δυσκολέψουν τη συνεργασία με διεθνείς προμηθευτές και να επηρεάσουν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας. Με νέο έγγραφο θέσεων, ζητά κοινές κατευθυντήριες γραμμές για τη δέουσα επιμέλεια, αποδοχή εναλλακτικών αποδεικτικών στοιχείων και σαφέστερα κριτήρια αξιολόγησης από τις αρμόδιες αρχές.

Η σύγκρουση των νομοθεσιών δημιουργεί νέες προκλήσεις για τους κατασκευαστές

Η ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία εξαρτάται από εκτεταμένα διεθνή δίκτυα προμηθευτών, μέσα από τα οποία εξασφαλίζονται πρώτες ύλες, ηλεκτρονικά συστήματα, εξαρτήματα και κρίσιμα υλικά για την παραγωγή σύγχρονων οχημάτων. Η λειτουργία αυτών των δικτύων προϋποθέτει τη δυνατότητα συλλογής και επαλήθευσης πληροφοριών που αφορούν την προέλευση των υλικών, τις συνθήκες παραγωγής και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει η ACEA στο έγγραφο θέσεών της για τον Οκτώβριο του 2026, η νομοθεσία ορισμένων τρίτων χωρών μπορεί να περιορίζει τη συλλογή, τη γνωστοποίηση, την επαλήθευση ή τη διασυνοριακή μεταφορά τέτοιων δεδομένων. Έτσι, οι κατασκευαστές ενδέχεται να βρίσκονται αντιμέτωποι με δύο αντικρουόμενες υποχρεώσεις: από τη μία να αποδεικνύουν τη συμμόρφωσή τους με την ευρωπαϊκή νομοθεσία και από την άλλη να μην παραβιάζουν τους περιορισμούς που ισχύουν στις χώρες από τις οποίες προμηθεύονται υλικά και εξαρτήματα.

Η ACEA ζητά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αντιμετωπίσει το ζήτημα με οριζόντιες κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες θα εφαρμόζονται με συνεκτικό τρόπο στα σχετικά ευρωπαϊκά νομοθετικά πλαίσια.

Μπαταρίες, πρώτες ύλες και εκπομπές στο επίκεντρο των απαιτήσεων

Οι δυσκολίες αφορούν ένα ευρύ φάσμα ευρωπαϊκών κανονισμών. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο Κανονισμός για τις Μπαταρίες, η Οδηγία για την Εταιρική Δέουσα Επιμέλεια ως προς τη Βιωσιμότητα (CSDDD), ο Κανονισμός για τα προϊόντα που συνδέονται με την αποψίλωση των δασών, ο Κανονισμός για την καταναγκαστική εργασία και ο Μηχανισμός Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM).

Για την αυτοκινητοβιομηχανία, η πρόσβαση σε αξιόπιστα στοιχεία είναι κρίσιμη για την τεκμηρίωση της προέλευσης των πρώτων υλών, την παρακολούθηση των προμηθευτών και την επαλήθευση των περιβαλλοντικών επιδόσεων των προϊόντων. Στην περίπτωση των μπαταριών, για παράδειγμα, οι περιορισμοί στην πρόσβαση σε πληροφορίες ή στη λειτουργία ανεξάρτητων ελεγκτών μπορούν να δυσχεράνουν την τεκμηρίωση της συμμόρφωσης.

Αντίστοιχα, στο πλαίσιο του CBAM, η αδυναμία εξασφάλισης επαληθεύσιμων δεδομένων για τις εκπομπές παραγωγών εκτός ΕΕ μπορεί να οδηγήσει τις επιχειρήσεις στη χρήση προκαθορισμένων τιμών αντί πραγματικών στοιχείων. Σύμφωνα με την ACEA, αυτό ενδέχεται να αυξήσει το κόστος συμμόρφωσης και να μην αποτυπώνει με ακρίβεια τις πραγματικές περιβαλλοντικές επιδόσεις της παραγωγής.

Τι αλλαγές ζητά η ACEA από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η ACEA δεν προτείνει την κατάργηση των υποχρεώσεων βιωσιμότητας, αλλά την αποσαφήνιση του τρόπου με τον οποίο αξιολογείται η συμμόρφωση όταν υπάρχουν αποδεδειγμένοι νομικοί περιορισμοί. Κεντρικό αίτημά της είναι να αναγνωρίζονται εναλλακτικοί μηχανισμοί επαλήθευσης, όταν η άμεση πρόσβαση στα πρωτογενή δεδομένα δεν είναι νόμιμα εφικτή.

Σε αυτούς θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται αναγνωρισμένες πιστοποιήσεις, ανεξάρτητες αξιολογήσεις, δηλώσεις προμηθευτών, συγκεντρωτικά ή ανωνυμοποιημένα δεδομένα και τεκμηριωμένες εκτιμήσεις που βασίζονται σε αξιόπιστες πηγές. Η αξιοπιστία κάθε εναλλακτικού στοιχείου θα πρέπει να αξιολογείται με βάση τον συγκεκριμένο κίνδυνο και το είδος της πληροφορίας που απουσιάζει.

Παράλληλα, η ένωση ζητά να διαχωρίζεται η αδυναμία πρόσβασης σε πληροφορίες από την απόδειξη πραγματικής παράβασης. Η έλλειψη δεδομένων δεν θα πρέπει να θεωρείται αυτομάτως απόδειξη ουσιαστικής μη συμμόρφωσης, όταν οφείλεται σε τεκμηριωμένη νομική απαγόρευση. Αυτό δεν σημαίνει ότι το κενό πληροφόρησης παύει να έχει σημασία για την αξιολόγηση του κινδύνου, αλλά ότι πρέπει να εξετάζεται στο κατάλληλο νομικό και πραγματικό πλαίσιο.

Η αρχή της μέγιστης δυνατής νόμιμης συμμόρφωσης

Στο επίκεντρο της πρότασης της ACEA βρίσκεται η αρχή της «συμμόρφωσης στον μέγιστο βαθμό που επιτρέπεται από τον νόμο». Η ένωση ζητά να αξιολογούνται οι επιχειρήσεις με βάση τις εύλογες προσπάθειες που έχουν καταβάλει και τα κατάλληλα εναλλακτικά μέτρα που έχουν εφαρμόσει, όταν η πλήρης εκπλήρωση μιας υποχρέωσης εμποδίζεται από δεσμευτική νομοθεσία τρίτης χώρας.

Για να λειτουργήσει αυτή η προσέγγιση, η ACEA θεωρεί απαραίτητο να καθοριστούν σαφή κριτήρια τεκμηρίωσης, κοινά αποδεκτά αποδεικτικά μέσα και συγκεκριμένα όρια για το τι συνιστά εύλογη προσπάθεια συμμόρφωσης. Ζητά επίσης να αποσαφηνιστεί πώς θα λαμβάνονται υπόψη αυτά τα στοιχεία κατά την αξιολόγηση από τις αρμόδιες αρχές και κατά την ενδεχόμενη επιβολή κυρώσεων.

Η πρόταση δεν αποτελεί γενική εξαίρεση από την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Προϋποθέτει την απόδειξη του νομικού κωλύματος, την καταγραφή των ενεργειών που επιχείρησε η εταιρεία και την εφαρμογή κατάλληλων εναλλακτικών μέτρων διαχείρισης του κινδύνου.

Ο κίνδυνος για τις εφοδιαστικές αλυσίδες και την ανταγωνιστικότητα

Η ACEA προειδοποιεί ότι η αβεβαιότητα γύρω από τις απαιτήσεις συμμόρφωσης μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τις εμπορικές συμφωνίες μεταξύ κατασκευαστών και προμηθευτών. Οι εταιρείες καλούνται να ενσωματώνουν στις συμβάσεις τους υποχρεώσεις παροχής δεδομένων για την εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων, χωρίς να είναι πάντοτε σαφές αν και με ποιον τρόπο οι πληροφορίες αυτές μπορούν να διαβιβαστούν νόμιμα.

Εάν οι επιχειρήσεις αναγκαστούν να διακόψουν συνεργασίες αποκλειστικά και μόνο επειδή δεν έχουν πρόσβαση σε συγκεκριμένα δεδομένα, μπορεί να προκύψουν ανακατατάξεις στα διεθνή δίκτυα προμηθευτών, με επιπτώσεις στη διαθεσιμότητα κρίσιμων υλικών και εξαρτημάτων. Η ACEA υποστηρίζει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επιβαρύνει την ευρωπαϊκή βιομηχανία και να υπονομεύσει την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Για τον λόγο αυτό, ζητά παράλληλα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τον διάλογο με τις κυβερνήσεις τρίτων χωρών, ώστε να αποσαφηνιστούν οι επιτρεπόμενες διαδικασίες συλλογής και διαβίβασης δεδομένων και να περιοριστούν οι περιττές διαταραχές στις υφιστάμενες εμπορικές σχέσεις.

Το επόμενο βήμα περνά από την Κομισιόν

Το έγγραφο θέσεων της ACEA καταγράφει ένα ζήτημα που υπερβαίνει την τυπική εφαρμογή των κανόνων βιωσιμότητας: την ανάγκη να μπορούν οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να αποδεικνύουν τη συμμόρφωσή τους χωρίς να εξαναγκάζονται σε παραβίαση άλλων δεσμευτικών νομικών υποχρεώσεων.

Η ένωση ζητά κοινές κατευθυντήριες γραμμές, αναγνώριση εναλλακτικών αποδεικτικών στοιχείων και μεγαλύτερη συνέπεια στην εφαρμογή των κανόνων μεταξύ των κρατών-μελών. Η πρότασή της παραμένει αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και όχι ήδη εγκεκριμένη αλλαγή του ευρωπαϊκού πλαισίου.

Το ζητούμενο για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία είναι να διατηρήσει τις απαιτήσεις διαφάνειας και βιωσιμότητας, αποκτώντας παράλληλα ένα σαφέστερο και εφαρμόσιμο πλαίσιο συμμόρφωσης στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Η απάντηση της Κομισιόν θα καθορίσει σε ποιον βαθμό οι επιχειρήσεις θα μπορούν να αντιμετωπίζουν αυτές τις συγκρούσεις με μεγαλύτερη νομική βεβαιότητα.