Η 9η διοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου El Gouna (15-23 Οκτωβρίου) μπορεί να γιορτάζει το παρελθόν της Mona Zaki, αλλά η Αιγύπτια σταρ του κινηματογράφου ενδιαφέρεται πολύ περισσότερο για το τι δεν έχει ακόμη κάνει.
Τιμήθηκε με το βραβείο Career Achievement Award του φεστιβάλ στην τελετή έναρξης, ο Zaki, ο οποίος έχει ήδη χτίσει μια καριέρα που εκτείνεται σε περισσότερες από τρεις δεκαετίες, δεν έχει κλείσει καν τα 50. Καθισμένος με Ποικιλία στις όχθες της Ερυθράς Θάλασσας, μιλάει για αυτή την παραγωγική καριέρα λιγότερο ως ολοκληρωμένο έργο παρά ως μια συνεχής διαδικασία επανεφεύρεσης. Αυτή η συνεχιζόμενη μεταμόρφωση της έχει απαιτήσει να απορρίπτει επανειλημμένα τις προσδοκίες του κοινού για το ποια θα έπρεπε να είναι η Mona Zaki. «Βαριέμαι εύκολα τον εαυτό μου», μοιράζεται.
Κοιτάζοντας πίσω, η Zaki λέει ότι δύο μαθήματα ξεχωρίζουν συγκεκριμένα: να μάθει τη δύναμη του να λέει «όχι» και να βρει την αυτοπεποίθηση και την προθυμία να εκφραστεί, τόσο προσωπικά όσο και συναισθηματικά. Το τελευταίο, εκμυστηρεύεται, ήταν κάτι που η ίδια η υποκριτική βοήθησε να τη διδάξει.
«Απλώς πρέπει να ανοιχτείς», σκέφτεται. “Τα συναισθήματά σας είναι σημαντικό να ακούγονται, και δεν πειράζει. Μέρος της θεραπείας σας είναι να λέτε αυτό που νιώθετε.”
Ο Ζάκι μπήκε στη βιομηχανία νέος, πρώτα στο θέατρο, πριν ασχοληθεί με την τηλεόραση και, τελικά, την ασημένια οθόνη. Νωρίς, συνδέθηκε στενά με το «κορίτσι της διπλανής πόρτας», μια εικόνα που έμοιαζε όλο και περισσότερο σε αντίθεση τόσο με τη γυναίκα που γινόταν όσο και με τα είδη των χαρακτήρων που ήθελε να εξερευνήσει.
«Άρχισα να νιώθω σαν να πηγαίνω εκεί κάνοντας το ίδιο πράγμα σε κάθε διαφορετικό έργο», θυμάται. “Πόσο βαρετό είναι αυτό; Έπρεπε να αλλάξω”.
Αυτό το σημείο καμπής ήρθε με το δράμα του 2009 του Yousry Nasrallah «Scheherazade, Tell Me a Story» (Ehky Ya Shahrazad), σε σενάριο του αείμνηστου Wahid Hamed, το οποίο είδε τον Zaki να αναλάβει το ρόλο ενός τηλεοπτικού παρουσιαστή του οποίου το πρόγραμμα εξετάζει τις εμπειρίες γυναικών που περιηγούνται στον ρομαντισμό, την υγεία, την καθημερινή ζωή και τις προσδοκίες που τους θέτει η Αιγύπτια.
Η αποχώρηση από τη γνώριμη περσόνα του Ζακί στην οθόνη προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, με το κοινό να αμφισβητεί τι είχε συμβεί στο «κορίτσι της διπλανής πόρτας» που είχαν γνωρίσει. Η απάντηση τη συγκλόνισε αρκετά που στράφηκε στον Hamed με ανησυχία για την αντιμετώπιση της προωθητικής περιοδείας της ταινίας. Την ενθάρρυνε να σταθεί πίσω από μια επιλογή που είχε κάνει από αγάπη για το έργο, μια συμβουλή που βοήθησε τον Zaki να αντιμετωπίσει την αντίσταση να τη δει να κινείται πέρα από τους ρόλους που είχαν καθορίσει την πρώιμη καριέρα της.
Για τη Zaki, η εμπειρία σηματοδότησε την αρχή ενός αγώνα που την ακολούθησε σε όλη τη διάρκεια της καριέρας της, εκείνου της εύρεσης ρόλων που επιτρέπουν στις γυναίκες να ασχοληθούν με θέματα που ο αιγυπτιακός κινηματογράφος ιστορικά αντιμετώπιζε ως δύσκολα ή εκτός ορίων. «Η λογοκρισία, η συζήτηση για ταμπού, πράγματα που δεν είναι εντάξει τις περισσότερες φορές, ειδικά για τις γυναίκες», παραμένουν μεταξύ των προκλήσεων που συνεχίζει να αντιμετωπίζει. “Ακόμα ζω σε αυτόν τον αγώνα ακόμα και τώρα. Μπορεί να είναι πολύ δύσκολο να βρεις ένα σενάριο με νόημα.”
Ενώ πιστεύει ότι το τοπίο έχει προχωρήσει για περισσότερα από 30 χρόνια, η Zaki παραμένει βαθιά απογοητευμένη από το χάσμα μεταξύ του ταλέντου των ηθοποιών της Αιγύπτου και των ευκαιριών που τους παρέχονται. «Μου ραγίζει η καρδιά που οι περισσότεροι από αυτούς δεν παίρνουν τις ευκαιρίες που τους αξίζουν και τα θέματα για τα οποία θα ήθελαν να μιλήσουν και τα δικαιώματα που θέλουν να υπερασπιστούν».
Η δική της σύνδεση με το κοινό είναι κάτι που έχει μάθει να διαπραγματεύεται με τον καιρό. “Είναι μια σχέση. Το δουλεύεις όπως κάθε άλλη σχέση στη ζωή σου”, εξηγεί. Μέρος αυτής της σχέσης, πιστεύει, σημαίνει τη θέσπιση ορίων γύρω από την ελευθερία της να εξελιχθεί ως καλλιτέχνης.
«Έχω το δικαίωμα να μην βαριέμαι και να μην βαριέμαι να κάνω το ίδιο πράγμα γιατί δεν είμαι εταιρική, είμαι καλλιτέχνης», τονίζει. «Η τέχνη έχει να κάνει με την ελευθερία, την αλλαγή, τη δοκιμή και το λάθος».
Με κάθε ρόλο, ο Ζάκι ξεκινά χτίζοντας μια ζωή για τον χαρακτήρα πέρα από αυτό που υπάρχει στο σενάριο. Συνεργάζεται με έναν προπονητή ηθοποιού σε κάθε έργο, χρησιμοποιώντας διαφορετικές τεχνικές για να χτίσει την ιστορία του χαρακτήρα.
Ένα από τα πιο σημαντικά μέρη αυτής της διαδικασίας, εξηγεί, είναι να φαντάζεσαι τη ζωή ενός χαρακτήρα πριν τη συναντήσει ποτέ το κοινό. Η Ζάκι μπορεί να κλείσει τα μάτια της και να φανταστεί τη γυναίκα που παίζει στα επτά της χρόνια, στο παιδικό της σπίτι με τη μητέρα της, χτίζοντας αναμνήσεις και συναισθηματικούς συνειρμούς που δεν θα εμφανιστούν ποτέ στην οθόνη, αλλά είναι κρίσιμες για την παράσταση. «Δεν χρειάζεται να το πω, αλλά μπορώ να κάνω τους ανθρώπους να το νιώσουν όπως το ένιωσα εγώ».
Αυτή η μέθοδος τέθηκε σε διαφορετική δοκιμασία με το «El Sett», τη βιογραφική ταινία του Marwan Hamed για την Umm Kulthum. Αυτή τη φορά, ο Zaki έχτιζε έναν χαρακτήρα από τη ζωή μιας από τις πιο σεβαστές πολιτιστικές προσωπικότητες του αραβικού κόσμου, με δεκαετίες ιστορίας και δημόσιας μνήμης με την οποία έπρεπε να παλέψει. Βυθίστηκε σε αυτό που αποκαλεί «τρελή έρευνα», παρακολουθώντας κάθε κομμάτι που μπορούσε να βρει και ακούγοντας επανειλημμένα μια σπάνια δίωρη ραδιοφωνική συνέντευξη που έγινε μια από τις πιο σημαντικές αναφορές της.
«Ολόκληρα τα εσωτερικά συναισθήματα είναι η φαντασία του συγγραφέα και εμένα». Ενώ τα γεγονότα της ζωής της Umm Kulthum είναι αμετάβλητα, ο Zaki έπρεπε να βρει τη γυναίκα πίσω τους.
Για να γεφυρώσει αυτό το χάσμα, ο Zaki φαντάστηκε τα μέρη της ζωής της Kulthum που κανένα αρχείο δεν μπορούσε να συσχετίσει: τα συναισθήματα, τις σχέσεις και τους ιδιωτικούς αγώνες που μπορεί να τη διαμόρφωσαν από την παιδική ηλικία. Ο χαρακτήρας έμεινε με τον Zaki πολύ καιρό αφότου σταμάτησαν οι κάμερες και δυσκολεύτηκε να διακόψει αυτή τη σύνδεση μετά το τέλος των γυρισμάτων.
“Βγήκα από το έργο νιώθοντας ότι είμαι μια γυναίκα 70 ετών. Σοβαρά μιλάω, αυτό δεν ήταν αστείο.” Για μήνες, είχε αναλάβει όχι μόνο τη φυσική μεταμόρφωση σε Kulthum, αλλά και τα συναισθήματα και τις εμπειρίες μιας γυναίκας δεκαετίες μεγαλύτερης από τον εαυτό της. Η πλήρης επιστροφή στο Mona Zaki αποδείχθηκε αποπροσανατολιστική. «Νομίζω ότι όλο μου το πρόσωπο άλλαξε μετά από αυτό», θυμάται. «Δεν μπορούσα να δεχτώ τον εαυτό μου στον καθρέφτη».
Μερικά από το Kulthum έχει αποδειχθεί δύσκολο να ταρακουνηθούν. «Προσπαθώ να την ξεφορτωθώ», σκέφτεται ο Ζάκι. “Έχω μόνο λίγα περισσεύματα, ευτυχώς. Ειλικρινά, δεν θέλω να νιώθω ότι είμαι 70 και δεν είμαι ακόμα εκεί.”
Ερωτηθείσα τι αναζητά σε έναν ρόλο τώρα, μετά από τρεις και πλέον δεκαετίες υποκριτικής, η Ζάκη δεν διστάζει. “Πραγματικότητα. Ειλικρίνεια. Αυτό θα μου έπαιρνε την καρδιά.”
